زیج منیژه

تالار سنگی تاریخی اما ناشناخته

زیج منیژه 

زیج منیژه سنگچینی جا مانده از عصر ساسانی است. بنایی با بیش از هزار سال قدمت که اگرچه هنوز هم در ماهیت آن تردید وجود دارد اما بسیاری از باستان شناسان، آن را یک کوشک بین راهی می دانند که افسانه های محلی آن را با منیژه شاهنامه و ایران باستان پیوند داده است. زیج به معنای رصدخانه یا تماشاگه است و مردم محلی عقیده دارند زیج منیژه مکانی بوده که منیژه مدتی در آن مستقر بوده.
بنای تاریخی زیج منیژه را باید در داخل بافت روستای پاطاق از توابع سرپل ذهاب استان کرمانشاه ببینید. یعنی درست در قسمت پایین دست طاق گرا و کوه عظیم پاطاق، در نزدیک کل داود که محلی ها به آن گور دخمه هم می گویند. بنایی با پلان مستطیل شکل، با جهت شرقی - غربی که از لاشه سنگ و ملات گچ ساخته شده است.
اگر گذارتان به زیج منیژه بیفتد، در بخش مرکزی این بنا، تالار نسبتا بزرگی را می بینید که پیرامون آن را راهروهایی احاطه کرده اند. شما از طریق راهروهای شمالی می توانید به مجموعه اتاق های ضلع جنوبی بنا و از طریق راهرو جنوبی به مجموعه اتاق های ضلع شمالی دسترسی پیدا کنید.

http://safarbin.ir/photoart/zey1.jpg

زیج منیژه بنایی است مستطیلی شکل با امتداد شرقی – غربی در روستای پاطاق دهستان بشیوه ، بخش مرکزی شهرستان سرپل ذهاب . بنا در حال حاضر در مجاورت روستای پاطاق در میان باغات و حد فاصل خانه های مسکونی عبور رودخانه کوچک ماراب که از سرابی با همین نام نشات می گیرد قرار دارد .

http://safarbin.ir/photoart/zey2.jpg

در پیرامون بنا و با توجه به وفور آب چند آسیاب سنتی مخرو به با تموره هایی به ارتفاع حداقل ۴ متر در میان باغات قرار دارد از شاخص ترین آثار پیرامون این بنا می توان به مسیر جاده باستانی ابریشم که در برخی نقاط به صورت قلوه چین شواهدی از آن بر جای مانده و بنای مشهور کنار این جاده یعنی تاق گرا بنای تاق و شواهد باقی مانده از جاده در فاصله حدود ۲ کیلومتری این مجموعه واقع هستند

با توجه به وجوه جاده یاد شده و نیز بنای تاق گرا بنای زیج منیژه توسط بسیاری از صاحب نظران کاروانسرایی میان راهی و متعلق به دوره ساسانی معرفی شده است .

http://safarbin.ir/photoart/zey3.jpg

در حال حاضر به واسطه عدم تکمیل پژوهشها نمی توان درباره ابعاد دقیق و واقعی بنا اظهار نظر کرد ولی روشن است که به محدوده بنا بویژه از دو جبهه شرقی و غربی تجاوز فراوانی شده و به عرصه های آن ورود شده است یکی از دلایل این امر استفاده مجدد اهالی از گچ انبوه بکار رفته در معماری بنا جهت ساخت و ساز خانه های روستایی در گذر زمان بوده است که سبب گردیده بنا به تدریج عرصه محدود تری بیابد .

http://safarbin.ir/photoart/zey4.jpg

تا پیش از آغاز فعالیتهای سازمان میراث فرهنگی در جهت حفظ و حراست از بنا بخشهای آبادتر زیج منیژه از سوی روستاییان به عنوان آغل نگهداری احشام و انبارهای ذخیره علوفه جهت فصول مختلف سال مورد استفاده قرار گرفته است .

در زمان جنگ تحمیلی نیز از این بنا به وسیله عشایر که چراه گاهای خود راغ در مناطق گرمسیر مجاور قصرشیرین از دست داده بودند به کرات و در زمانهای طولانی استفاده شده و در بخشهایی نیز به وسیله اهالی اقدام به تخلیه زباله ،پس مانده های دامی و نخاله ای ساختمانی شده بود .

http://safarbin.ir/photoart/zey5.jpg

بنای زیج منیژه در حاضر در حدود ۲ متراز سطح زمینهای پیرامونی ارتفاع دارد با توجه به موقعیت بنا و ریخت و شکل برجستگی اراضی پیرامون بنا احتمال دارد در محل اصلی احداث بنا پیشه ای طبیعی وجود داشته و بر همین اساس شاکله اصلی بنا بر صفه ای طبیعی و بلند تر از سطح زمینهای پیرامونی شکل گرفته باشد.

از سوی دیگر با توجه به وضعیت ریختی زمین و وفور آب در پیرامون مجموعه احتمال دارد بنا در درون پردیسی محصور با درختان میوه بهشتی از قبیل زیتون ، انجیر ، انار و انگور به عنوان میوه های عمده تولیدی منطقه قرار داشته است .

http://safarbin.ir/photoart/zey6.jpg

http://safarbin.ir/photoart/zey7.jpg